Bu aramaya uyan terim yok.
- Alt Kiralama
Kiracının, ana kiralama yürürlükteyken dayanak varlığı üçüncü bir tarafa kiralaması. Ara kiraya veren, alt kiralamayı dayanak varlığa göre değil ana kiralamadan doğan kullanım hakkı varlığına göre finansal veya faaliyet kiralaması olarak sınıflandırır; ana kiralamaya kısa süreli kiralama muafiyeti uygulanmışsa alt kiralama faaliyet kiralamasıdır (TFRS 16.B58).
İngilizce: Sublease
- Alternatif Borçlanma Faiz Oranı
Kiracının benzer bir vadede, benzer bir teminatla ve benzer ekonomik ortamda, kullanım hakkı varlığına benzer değerde bir varlık edinmek için gereken fonu borçlanması durumunda ödeyeceği faiz oranı (TFRS 16 Ek A). Kiralamadaki zımni faiz oranı kolayca belirlenemiyorsa iskonto oranı olarak kullanılır (TFRS 16.26).
İngilizce: Incremental Borrowing Rate (IBR)
- Amortisman
Kullanım hakkı varlığının maliyetinin sistematik olarak gider yazılması. Varlık, kiralama süresi ile kullanım hakkı varlığının yararlı ömründen kısa olanı boyunca amorti edilir; mülkiyet kiralama sonunda kiracıya geçiyorsa ya da satın alma opsiyonunun kullanılması makul ölçüde kesinse dayanak varlığın yararlı ömrü esas alınır (TFRS 16.31–32). Genellikle doğrusal yöntem uygulanır.
İngilizce: Depreciation
- Dayanak Varlık
Kiralamanın konusu olan ve kullanım hakkı kiralayan tarafından kiracıya verilen varlık (TFRS 16 Ek A). Bina, arsa, araç, makine ve ekipman tipik örneklerdir.
İngilizce: Underlying Asset
- Değişken Kira Ödemesi
Kira ödemelerinin, kiralamanın fiilen başladığı tarihten sonra zamanın geçmesi dışındaki olay veya koşullardaki değişiklikler nedeniyle değişen kısmı (TFRS 16 Ek A). Bir endekse veya orana (örneğin TÜFE) bağlı olanlar kira yükümlülüğüne başlangıçtaki endeks veya oranla ölçülerek dahil edilir (TFRS 16.27(b), 16.28); satışlara veya kullanıma bağlı olanlar yükümlülüğe girmez, ilgili olayın gerçekleştiği dönemde kâr veya zarara yazılır (TFRS 16.38(b)).
İngilizce: Variable Lease Payment
- Değiştirilmiş Geriye Dönük Yaklaşım
TFRS 16'ya geçişte karşılaştırmalı bilgilerin yeniden düzenlenmediği yöntem (TFRS 16 C5(b)). Standardın ilk uygulanmasının birikimli etkisi, ilk uygulama tarihinde geçmiş yıllar kârlarına (TFRS 16 C7) yansıtılır.
İngilizce: Modified Retrospective Approach
- Dipnot Açıklaması
Finansal tablolara ek olarak sunulan açıklayıcı bilgiler. Kiracının kiralamalara ilişkin açıklamaları TFRS 16.51–60'ta düzenlenir: amortisman, faiz gideri, muafiyet giderleri, kiralamalar için toplam nakit çıkışı, ilaveler ve varlık sınıfı bazında kullanım hakkı varlıklarının defter değeri (16.53) ile kira yükümlülüklerinin vade analizi (16.58) bunların başında gelir.
İngilizce: Disclosure
- Dönem Kilidi
Muhasebe sistemlerinde kapatılmış bir döneme kayıt girilmesinin ya da o dönemdeki kayıtların değiştirilmesinin engellenmesi. Kapanıştan ve denetimden sonra rakamların değişmemesini sağlar.
İngilizce: Period Lock
- Düşük Değerli Varlık Muafiyeti
Dayanak varlığın yeniyken değeri düşük olan kiralamalarda kiracının kira yükümlülüğü ve kullanım hakkı varlığı yerine ödemeleri gider yazmayı seçebilmesi (TFRS 16.5(b), B3–B8). Değerlendirme kiralanan varlığın yaşından bağımsız olarak yeniyken değerine göre yapılır ve seçim kiralama bazında yapılabilir (TFRS 16.8). Standart bir tutar belirlemez; IASB Sonuç Gerekçeleri'nde (BC100) yaklaşık 5.000 ABD doları yalnızca büyüklük örneği olarak anılır. Kiracı varlığı alt kiraya veriyorsa ya da vermeyi bekliyorsa ana kiralama bu muafiyetten yararlanamaz (B7).
İngilizce: Low-Value Asset Exemption
- Ertelenmiş Vergi
Varlık ve yükümlülüklerin defter değeri ile vergi değeri arasındaki geçici farklardan doğan vergi etkisi (TMS 12). Vergide kira ödemesi gider yazılıyorsa kullanım hakkı varlığı ile kira yükümlülüğünün vergi değeri sıfırdır; bu farklar ertelenmiş vergi yaratır. İlk muhasebeleştirme istisnası, eşit tutarda vergiye tabi ve indirilebilir geçici fark doğuran kiralamalara uygulanmaz (TMS 12.22A).
İngilizce: Deferred Tax
- Faaliyet Kiralaması
Dayanak varlığın mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan risk ve getirilerin önemli ölçüde tamamını devretmeyen kiralama (TFRS 16 Ek A, 16.62). TFRS 16'da kiracı için bu ayrım kaldırılmıştır; sınıflandırmayı kiralayan ve alt kiralamada ara kiraya veren yapar.
İngilizce: Operating Lease
- Faiz Gideri
Kira yükümlülüğünün kalan bakiyesi üzerinden sabit dönemsel oranla hesaplanan faiz (TFRS 16.36(a), 16.37). Kâr veya zararda amortisman giderinden ayrı olarak finansman giderleri içinde sunulur (TFRS 16.49).
İngilizce: Interest Expense
- Finansal Kiralama
Dayanak varlığın mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan risk ve getirilerin önemli ölçüde tamamını devreden kiralama (TFRS 16 Ek A, 16.62). TFRS 16'da bu sınıflandırmayı kiralayan ve alt kiralamada ara kiraya veren yapar; kiracı bütün kiralamaları aynı modelle muhasebeleştirir.
İngilizce: Finance Lease
- Fonksiyonel Para Birimi
İşletmenin faaliyet gösterdiği temel ekonomik ortamın para birimi (TMS 21.8). Kira ödemeleri başka bir para birimindeyse kiralama yabancı para cinsinden işlemdir ve kur farkları fonksiyonel para birimine göre hesaplanır.
İngilizce: Functional Currency
- Hareket Tablosu
Kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğünün dönem başı bakiyesinden dönem sonu bakiyesine hareketini (ilaveler, amortisman, faiz, ödemeler, yeniden ölçümler, kur farkları) gösteren tablo. TFRS 16 hareket tablosunun kendisini istemez; ancak 16.53'teki tutarlar ve finansman faaliyetlerinden doğan borçlara ilişkin TMS 7.44A mutabakatı çoğunlukla bu tabloyla sunulur.
İngilizce: Roll-Forward / Movement Table
- İskonto Oranı
Kira ödemelerini bugünkü değere indirgemek için kullanılan oran. Kolayca belirlenebiliyorsa kiralamadaki zımni faiz oranı, belirlenemiyorsa kiracının alternatif borçlanma faiz oranı kullanılır (TFRS 16.26).
İngilizce: Discount Rate
- Kısa Süreli Kiralama Muafiyeti
Kiralamanın fiilen başladığı tarihte kiralama süresi 12 ay veya daha kısa olan kiralamalarda kiracının kira yükümlülüğü ve kullanım hakkı varlığı yerine ödemeleri doğrusal ya da başka bir sistematik esasla gider yazmayı seçebilmesi (TFRS 16.5(a), 16.6). Seçim dayanak varlık sınıfı bazında yapılır (TFRS 16.8). Satın alma opsiyonu içeren kiralama tanım gereği kısa süreli kiralama değildir (TFRS 16 Ek A).
İngilizce: Short-Term Lease Exemption
- Kira Yükümlülüğü
Kiralamanın fiilen başladığı tarihte henüz ödenmemiş kira ödemelerinin iskonto edilmiş bugünkü değeriyle ölçülen yükümlülük (TFRS 16.26). Sonraki dönemlerde faizle artar, ödemelerle azalır ve yeniden ölçümlerle düzeltilir (TFRS 16.36). Bilançoda kısa ve uzun vadeli kısımlarına ayrılır.
İngilizce: Lease Liability
- Kiralama Değişikliği
Başlangıç koşullarının parçası olmayan kapsam veya bedel değişikliği (TFRS 16 Ek A); ayrı kiralama olarak (16.44) ya da revize oranla yeniden ölçülerek (16.45–46) muhasebeleştirilir.
İngilizce: Lease Modification
- Kiralama Süresi
Kiralamanın feshedilemeyen süresi ile kiracının kullanacağı makul ölçüde kesin olan uzatma opsiyonlarının ve kullanmayacağı makul ölçüde kesin olan fesih opsiyonlarının kapsadığı sürelerin toplamı (TFRS 16.18).
İngilizce: Lease Term
- Kiralamanın Fiilen Başladığı Tarih
Kiralayanın dayanak varlığı kiracının kullanımına hazır hâle getirdiği tarih (TFRS 16 Ek A). Kira yükümlülüğü ve kullanım hakkı varlığı ilk kez bu tarihte muhasebeleştirilir (TFRS 16.22). Kiralamanın başlangıç tarihi (inception date) ise farklı bir kavramdır: sözleşme tarihi ile tarafların kiralamanın esas hüküm ve koşullarını taahhüt ettiği tarihten erken olanı.
İngilizce: Commencement Date
- Kullanım Hakkı Varlığı (KKV)
Kiracının kiralama süresi boyunca dayanak varlığı kullanma hakkını temsil eden varlık (TFRS 16 Ek A). Başlangıçta maliyetle ölçülür (TFRS 16.24); kiralama süresi ile varlığın yararlı ömründen kısa olanı boyunca, mülkiyet kiracıya geçiyorsa ya da satın alma opsiyonunun kullanılması makul ölçüde kesinse dayanak varlığın yararlı ömrü boyunca amorti edilir (TFRS 16.32).
İngilizce: Right-of-Use Asset (ROU)
- Kur Farkı
Yabancı para cinsinden kalemlerin farklı kurlarla çevrilmesinden doğan fark. Dövizli kira yükümlülüğü parasal kalem olduğu için her raporlama tarihinde kapanış kuruyla çevrilir ve fark kâr veya zarara yazılır (TMS 21.23, 21.28); kullanım hakkı varlığı parasal olmayan kalem olarak işlem tarihindeki kurla kalır.
İngilizce: Foreign Exchange Difference
- Makul Kesinlik
Kiracının bir uzatma veya satın alma opsiyonunu kullanacağına ya da fesih opsiyonunu kullanmayacağına ilişkin değerlendirmede aranan ölçüt. Sözleşme koşulları, önemli özel iyileştirmeler, fesih maliyetleri ve varlığın işletme için önemi gibi ekonomik teşvikler dikkate alınır (TFRS 16.B37–B40).
İngilizce: Reasonably Certain
- Net Bugünkü Değer (NBD)
Gelecekteki nakit akışlarının iskonto edilerek bugüne indirgenmiş değeri. TFRS 16 bugünkü değer ifadesini kullanır: kira yükümlülüğü, henüz ödenmemiş kira ödemelerinin bugünkü değerine eşittir (TFRS 16.26).
İngilizce: Net Present Value (NPV)
- Satış ve Geri Kiralama
Bir varlığın satılıp aynı varlığın geri kiralanması. Devrin TFRS 15'e göre satış sayılıp sayılmadığı değerlendirilir (TFRS 16.98–99). Satışsa satıcı-kiracı, kullanım hakkı varlığını elinde tuttuğu kullanım hakkına düşen önceki defter değeri payıyla ölçer ve yalnızca kiralayana devredilen haklara ilişkin kazanç veya zararı muhasebeleştirir (TFRS 16.100(a)); satış değilse varlığı kayıtlarında tutmaya devam eder ve alınan tutarı finansal yükümlülük olarak muhasebeleştirir (TFRS 16.103(a)).
İngilizce: Sale and Leaseback
- Tam Geriye Dönük Yaklaşım
TFRS 16'ya geçişte standardın TMS 8'e göre geriye dönük uygulandığı ve karşılaştırmalı dönemlerin standart hep uygulanıyormuş gibi yeniden düzenlendiği yöntem (TFRS 16 C5(a)).
İngilizce: Full Retrospective Approach
- TCMB
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Türkiye'de dövizli işlemlerin değerlemesinde işletmeler genellikle TCMB'nin açıkladığı kurları kullanır.
İngilizce: Central Bank of the Republic of Turkey
- Uzatma Opsiyonu
Kiracının kiralama süresini uzatma hakkı. Kiracının bu opsiyonu kullanacağı makul ölçüde kesinse kapsadığı süre kiralama süresine dahil edilir (TFRS 16.18).
İngilizce: Extension Option
- Vade Dağılımı
Kira yükümlülüklerinin vade analizi. TFRS 16.58, bu analizin TFRS 7.39 ve B11'e göre diğer finansal yükümlülüklerden ayrı sunulmasını ister; uygulamada iskonto edilmemiş kira ödemeleri vade dilimlerine göre gösterilir.
İngilizce: Maturity Analysis
- Yargı Dokümantasyonu
Kiralama süresi, iskonto oranı ve muafiyet seçimi gibi önemli yönetim yargılarının gerekçeleriyle kayıt altına alınması. Önemli yargıların açıklanması TMS 1.122 kapsamında istenir; TFRS 16.59(b)(ii) ise kira yükümlülüğünün ölçümüne yansıtılmamış uzatma ve fesih opsiyonlarından doğabilecek gelecekteki nakit çıkışlarına ilişkin bilgiyi kapsar. Denetimde bu kayıtlar kanıt olarak kullanılır.
İngilizce: Judgment Documentation
- Yeniden Ölçüm
Kira yükümlülüğünün değişen koşullara göre yeniden hesaplanması; düzeltme kullanım hakkı varlığına yansıtılır, varlık sıfıra indiyse kalan tutar kâr veya zarara yazılır (TFRS 16.39). Kiralama süresi veya satın alma opsiyonu değerlendirmesi değiştiğinde revize iskonto oranıyla (TFRS 16.40), endeks veya orana bağlı ödemeler değiştiğinde değişmemiş oranla (TFRS 16.42–43) yapılır.
İngilizce: Remeasurement
- Zımni Faiz Oranı
Kira ödemelerinin bugünkü değeri ile garanti edilmemiş kalıntı değerin bugünkü değerinin toplamını, dayanak varlığın gerçeğe uygun değeri ile kiralayanın başlangıçtaki doğrudan maliyetlerinin toplamına eşitleyen faiz oranı (TFRS 16 Ek A).
İngilizce: Interest Rate Implicit in the Lease
Sık sorulanlar
TFRS 16'daki temel terimler nelerdir?
TFRS 16'nın temel terimleri arasında kullanım hakkı varlığı (Right-of-Use Asset), kira yükümlülüğü (Lease Liability), alternatif borçlanma faiz oranı (Incremental Borrowing Rate), iskonto oranı, kiralama süresi, değişken kira ödemesi, kiralama değişikliği ve dipnot açıklamaları yer alır. Bu terimler kiralama muhasebesi işlemlerinin temelini oluşturur.
Kullanım hakkı varlığı (ROU Asset) nedir?
Kullanım hakkı varlığı (Right-of-Use Asset), TFRS 16 kapsamında kiracının kiralama süresi boyunca dayanak varlığı kullanma hakkını temsil eden varlıktır. Finansal durum tablosunda ayrı bir kalem olarak sunulur ya da hangi kalemlere dahil edildiği dipnotta açıklanır (TFRS 16.47); kiralama süresi ile varlığın yararlı ömründen kısa olanı boyunca, mülkiyet kiracıya geçiyorsa ya da satın alma opsiyonunun kullanılması makul ölçüde kesinse dayanak varlığın yararlı ömrü boyunca amorti edilir (TFRS 16.32).
Alternatif borçlanma faiz oranı (IBR) nasıl belirlenir?
Alternatif borçlanma faiz oranı (Incremental Borrowing Rate), kiracının benzer bir vadede, benzer bir teminatla ve benzer ekonomik ortamda, kullanım hakkı varlığına benzer değerde bir varlık edinmek için gereken fonu borçlanması durumunda ödeyeceği faiz oranıdır (TFRS 16 Ek A). Belirlenmesinde şirketin kredi riski, vade, teminat yapısı, para birimi ve ülke riski dikkate alınır. Uygulamada banka kredi teklifleri ya da benzer vadeli DİBS getirisi gibi bir baz orana eklenen kredi riski primi ve kiralamaya özgü düzeltmeler yaygın başlangıç noktalarıdır.